Health TrendsHealth Trends
← All posts

Tanzania ekulembezza omutindo gw’okusomesa mu matendekero aga waggulu okusinga okwongera ku bayizi

Gavumenti ya Tanzania ekubirizza amatendekero aga waggulu okuyingiza abayizi be gasobola okusomesa n’okuwagira obulungi, nga gakulembeza omutindo gw’okusomesa n’okutuukana n’emitindo gy’ensi yonna okusinga okwongera obungi bw’abayizi.

Lwaki kino kikulu

Amatendekero gayinza okwetaaga okuyingiza abayizi okusinziira ku bikozesebwa bye galina okubasomesa n’okubawagira. Kino kiyinza okuvaako okuvuganya okwesigama ku mutindo gw’okusomesa gwe gasobola okulaga, okusinga ku bungi bw’abayizi be gayingiza.

Ekikkiriziganyiziddwaako

Gavumenti ya Tanzania n’abakulembeze b’amatendekero aga waggulu bakkaanyizza nti buli ttendekero lisaana okuyingiza abayizi be lisobola okusomesa n’okuwagira obulungi. Omutindo gw’okusomesa n’okutuukana n’emitindo gy’ensi yonna bye bikulembezebwa, okusinga okwongera obungi bw’abayizi.

Minisita w’Ebyenjigiriza, Sayansi ne Tekinologiya, Pulofeesa Adolf Mkenda, yategeezezza enteekateeka eno oluvannyuma lw’olukiiko olwabadde e Dodoma nga 5 Ssebutemba. Lwetabiddwamu abakungu ba minisitule, abakulembeze b’amatendekero aga waggulu ne bassentebe b’enkiiko ezigafuga, nga The Citizen Tanzania bwe yawandiise.

Mkenda yagambye nti gavumenti tegenderera kuyimiriza kuyingiza bayizi. Egenderera kuziyiza okuyingiza abayizi abangi ennyo ne kikosa okusomesa n’okuyiga.

Omuwandiisi omukulu w’Akakiiko ka Tanzania akavunaanyizibwa ku matendekero aga waggulu, Pulofeesa Charles Kihampa, yagambye nti enteekateeka eno egenderera okukuuma ebirungi by’abayizi n’amatendekero, n’okwewala obutakkaanya. Amatendekero abiri tegeetabye mu lukiiko; gavumenti eteekateeka okwogeraganya nago ng’olukiiko oluddako olubagatta bonna terunnabaawo, okusinziira ku The Citizen Tanzania.

Ensonga lwaki kino kikulu

Okukkaanya kuno kuteeka ku buli ttendekero obuvunaanyizibwa bw’okulaga nti lisobola okusomesa n’okuwagira abayizi be liyingiza okumala ekiseera kyabwe eky’okusoma. Naye tekunnateekawo kkomo ku muwendo gw’abayingizibwa, ngeri ya kukakasa nti amatendekero agoberera ebikkaanyiziddwaako, oba lunaku lwa kutandika kubissa mu nkola. N’olwekyo, tekinnamanyika bwe kinaakosa omuwendo gw’ebifo ebinaabaawo eri abanoonya okuyingira.

Ssentebe w’olukiiko olufuga Yunivasite ya Teofilo Kisanji, Aggrey Mlimuka, yagambye nti okukulembeza omutindo kuyinza okwongera okuvuganya mu matendekero. Yategeezezza nti abakozesa bayinza okweyongera okusiima amatendekero nga basinziira ku mutindo gw’abayizi abagatikkirwamu, okusinziira ku The Citizen Tanzania.

Ebiyinza okuvaamu

Amatendekero gayinza okwetaaga okukendeeza ku bayizi ge gayingiza oba okwongera ku bikozesebwa mu kusomesa n’okubawa obuwagizi. Agasobola okukuuma omutindo nga bwe gatuukiriza obwetaavu bw’abanoonya okusoma gayinza okusinga amalala mu kuvuganya.

Eri abasuubira okuyingira amatendekero, okuyingiza abayizi okusinziira ku busobozi bw’okubasomesa n’okubawagira kuyinza okukendeeza ku bifo mu matendekero agalina obusobozi obutono mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja. Kyokka era kuyinza okubayamba okumanya obulungi omutindo gw’okusomesa oguli mu matendekero ago.

Amatendekero bwe galaga obulungi omutindo gw’okusomesa kwago, abakozesa bayinza okufuna kye basinziirako ekisinga okutegeerekeka nga bageraageranya abatikkirwa. Ekyo kisinziira ku matendekero okussa mu nkola bye gakkaanyizzaako, n’abakozesa okufaayo ku mutindo gw’ettendekero nga bawandiika abakozi.

Ebiyinza okubaawo

Bino bye tusuubira okusinziira ku biriwo, naye tebinnakakasibwa:

Ekisinga okusuubirwa: Amatendekero bwe gassa bye gakkaanyizzaako mu nteekateeka zaago ez’okuyingiza abayizi, mu biseera eby’okuyingiza abayizi ebiddako gayinza okulaga obulungi enkolagana wakati w’omuwendo gw’abayingizibwa n’obusobozi bw’okubasomesa n’okubawagira. Kino kye kisinga okusuubirwa kubanga enjuyi zaakanya okugabana obuvunaanyizibwa bw’okukuuma omutindo, so si kuyimiriza kuyingiza bayizi. Amatendekero okukola enteekateeka ezisinziira ku busobozi bwago, n’amatendekero abiri agaalemwa okujja okwetaba mu nkiiko, byandyongedde emikisa gy’ekyo okubaawo.

Ebiyinza okugenda obulungi: Enteekateeka bw’egobererwa obutakyukakyuka, n’abakozesa ne beeyongera okwawula abatikkirwa okusinziira ku mutindo gwabwe, amatendekero agalina okusomesa n’okuyiga eby’omutindo ogusinga gayinza okusikiriza abantu abasingako obungi okusabayo ebifo n’okusiimibwa abakozesa mu myezi mukaaga okutuuka ku 12. Olwo okuvuganya kwandikubirizza okutumbula omutindo, mu kifo ky’okusinga okussa essira ku kwongera obungi bw’abayizi.

Ebiyinza okugenda obubi: Amatendekero bwe gaba nga ddala tegasobola kusomesa na kuwagira bayizi bangi, ne gasinga kukuuma mutindo nga gakendeeza ku be gayingiza, abanoonya okuyingira bayinza okusanga ebifo bitono ng’ebikozesebwa mu kusomesa n’okuwagira abayizi tebinnayongerwa mu matendekero amalala. Emikisa gy’ekyo okubaawo gyeyongera singa amatendekero agawerako galangirira okukendeeza ku bayizi ge gayingiza. Gikendeera singa gasigaza emiwendo gy’abayingizibwa nga bwe galaga nti galina obusobozi obumala.

Eby’okugoberera

  • Minisitule bw’eneeyogeraganya n’amatendekero abiri agaali tegali mu lukiiko lw’e Dodoma.
  • Enkola z’amatendekero ez’okuyingiza abayizi eziraga mu ngeri entegeerekeka nti emiwendo gisinziira ku busobozi bw’okusomesa n’okuwagira abayizi.
  • Oba abakozesa baneeyongera okulaga nti omutindo gw’ettendekero oba obwetegefu bw’abatikkirwa okukola bye bimu ku bye basinziirako nga bawandiika abakozi.
Sources (1)
  1. The Citizen TanzaniaTanzania urges universities to put education quality before enrolment

Health Trends

Daily general-wellness tips grounded in mainstream guidance — sleep, movement, food, stress — never diagnosis or cures.

Try Health Trends

Comments

No comments yet.