Ufalme wa Tooro nchini Uganda wamteua Edward Rukidi Kijanangoma kuwa mfalme

Kilichobadilika

Kamati ya urithi ya Tooro imemteua Prince Edward Rukidi Kijanangoma, mtangazaji wa habari na mhariri katika shirika la taifa la utangazaji la Uganda UBC, kumrithi Mfalme Oyo Nyimba, aliyefariki nchini Marekani tarehe 27 Agosti akiwa na umri wa miaka 34 alipokuwa akipokea matibabu ya saratani. The Citizen Tanzania iliripoti kuwa uamuzi huo unakinzana na taarifa ya awali iliyosema kwamba mwana wa Oyo ndiye mrithi.

Princess Ruth Komuntale, dada pekee wa Oyo, pamoja na mama yake, Best Kemigisa, wamekataa uteuzi wa Kijanangoma. Komuntale alisema wosia wa Oyo ulimtaja mwanawe kuwa mrithi na ukamtaja mrithi anayependelewa iwapo mwana huyo hangeweza kukalia kiti cha enzi.

Oyo alikua mfalme akiwa na umri wa miaka mitatu mwaka 1995, na baadaye akatambuliwa na Guinness World Records kuwa mfalme anayetawala akiwa mwenye umri mdogo zaidi duniani. Mazishi yake yanaandaliwa kufanyika Jumamosi katika makaburi ya kifalme yaliyo karibu na kasri yake huko Fort Portal.

Kwa nini ni muhimu

Uganda ni jamhuri ya kikatiba, lakini Tooro bado ina ushawishi mkubwa wa kitamaduni na kijamii. Kwa hiyo, mzozo huo unahusu nani anayeweza kuiwakilisha kwa uhalali mwendelezo wa ufalme na kuzungumza kwa mamlaka wakati wa mazishi na baada yake.

Kijanangoma ana uungwaji mkono rasmi wa kamati ya urithi, huku familia ya karibu ya Oyo ikipinga mchakato huo kwa kutegemea wosia ulioripotiwa. Ikiwa misimamo yote miwili itaendelea kuwepo, taasisi za kitamaduni na viongozi wa jamii wanaweza kukabiliwa na shinikizo la kuunga mkono dai moja, kubaki bila upande au kusaidia kujadiliana suluhu.

Tathmini ya athari

Mamlaka ya awali ya Kijanangoma iko hatarini kupingwa. Ikiwa kamati itaendelea kumuunga mkono huku familia ya kifalme ikikataa chaguo hilo, uwezo wake wa kutenda kama mfalme anayekubalika unaweza kuzuiwa hadi apate kutambuliwa kwa upana zaidi.

Kamati ya urithi inaweza kutumia wiki zijazo kutetea mamlaka yake au kujadiliana na familia ya Oyo, jambo linaloweza kuchelewesha uhamisho unaokubalika kwa upana. Viongozi wa jamii na wa kitamaduni wanaweza kuwa na umuhimu mkubwa zaidi kwa sababu uungwaji wao mkono unaweza kusaidia kuamua ni mdai yupi atakayetambuliwa kuwa halali.

Mazishi yanaweza kudumisha mwendelezo wa taratibu za kifalme bila kutatua suala la urithi. Ikiwa msimamo wa pamoja hautapatikana, ufalme huo unaweza kutoka katika uteuzi rasmi na kuingia katika mzozo mpana zaidi kuhusu mamlaka ya kamati, wosia ulioripotiwa na familia ya mfalme aliyefariki.

Hali zinazoweza kujitokeza

Inayowezekana zaidi

Mtazamo wetu (makadirio yenye taarifa): mazishi yataendelea huku wahusika wa kifalme wa Tooro wakijadiliana kuhusu kumtambua Kijanangoma au kufuata njia nyingine ya urithi. Hili linawezekana zaidi ikiwa kamati itadumisha uamuzi wake na familia ya Oyo ikaendelea kuurejelea wosia ulioripotiwa. Matokeo ya haraka yatakuwa uhalali unaopingwa badala ya uhamisho wa mamlaka uliokamilika.

Mwelekeo huu utaimarika ikiwa familia itaendelea kumpinga Kijanangoma hadharani huku kamati ikiendelea kumtaja kuwa chaguo lake. Utadhoofika ikiwa familia itamkubali au uamuzi rasmi ukamtambua mwana wa Oyo au mrithi mwingine.

Hali nzuri

Familia ya kifalme na kamati ya urithi zitafikia makubaliano baada ya mazishi. Hili litategemea kukubaliana kuhusu namna ya kupatanisha wosia ulioripotiwa, hadhi ya mwana huyo na mamlaka ya kamati.

Iwapo watatoa taarifa ya pamoja kuhusu urithi, Kijanangoma au mrithi aliyeripotiwa anaweza kupewa nafasi iliyoainishwa, na hivyo kuruhusu taasisi za kitamaduni za Tooro kufanya kazi kwa kuzingatia mchakato mmoja wa kifalme unaotambuliwa.

Hali mbaya

Madai yanayopingana yatageuka kuwa mzozo wa muda mrefu kuhusu urithi. Hili litawezekana zaidi ikiwa kamati itakataa kupitia upya chaguo lake na familia ya Oyo ikaichukulia wosia ulioripotiwa kuwa wenye nguvu ya kisheria.

Makundi tofauti yanaweza kujipanga kumzunguka Kijanangoma na mrithi wa Oyo aliyeripotiwa, na kuwalazimisha viongozi wa kitamaduni na wa jamii kuchukua upande, huku Tooro ikibaki bila mfalme anayekubalika kwa upana kwa muda mrefu.

Cha kufuatilia baadaye

• Ikiwa familia ya kifalme na kamati ya urithi zitatangaza msimamo wa pamoja kabla ya mazishi ya Jumamosi au muda mfupi baada yake.
• Ikiwa kamati itathibitisha tena au kubadili uteuzi wa Kijanangoma.
• Ikiwa mamlaka inayotambuliwa ya urithi itaukubali na kuutekeleza rasmi wosia ulioripotiwa wa Oyo Nyimba.