Okushintshile
Ngokombiko we-The Citizen Tanzania, iTanzania Human Rights Defenders Coalition icele amaphoyisa ukuba adalule ukuthi ukuphi uDkt Conrad Agonza, isimo sakhe sempilo kanye nendawo alashwa kuyo. UDkt Agonza ungudokotela eMloganzila Hospital, kanti lokhu kulandela isigameko sango-8 Septhemba emgwaqweni iBagamoyo Road eDar es Salaam esihilele iphoyisa lomgwaqo. I-THRDC ithi umndeni ka-Agonza uthole imininingwane engqubuzanayo futhi awukwazanga ukumbona eziteshini zamaphoyisa; izindaba zamaphoyisa nezomndeni zihlanganisa izinsolo zokuthi washaya leli phoyisa.
Kungani Lokhu Kubalulekile
Lona akuwona umbuzo wokuthi amaphoyisa angakwazi yini ukuphenya izinsolo zokushaya umuntu. I-THRDC ngokwayo ithi angakwenza lokho. Umbuzo uwukuthi umuntu angaphenywa yini kodwa umndeni wakhe ushiywe ungenalwazi ngokuthi ukuphi, uphephile yini, nokuthi ungafinyelelwa kanjani.
Kulabo ababheka ukunakekelwa kwezempilo njengento eyakhiwe ukwethembana, iphuzu eliseduze libuhlungu futhi licacile: udokotela angasuka ekwelapheni abantu aye esimweni sokudinga ukuxhumana nomndeni kanye nokwesekwa ngokomthetho emahoreni ambalwa. Uma iziphathimandla zinikeza imininingwane efike ngesikhathi nokuqinisekiseka, imindeni ingathatha isinyathelo. Uma zingakwenzi lokho, ukungaqiniseki kuba yingozi ngakho uqobo.
Umbono wethu (ukuqagela okusekelwe olwazini): umbiko obhalwe phansi ngendawo akuyo u-Agonza nangesimo sakhe ungavumela umndeni ukuthi uxhumane naye noma uthole ukufinyelela ngokomthetho ngesikhathi izinsolo ziqhubeka ngezinqubo ezisemthethweni. Uma amaphoyisa enza lolu lwazi lutholakale, leli cala lingabeka okulindelekile okusebenzayo kokuthi imibuzo ngokugcinwa esitokisini nesimo sezempilo iphendulwe ngokucacile nangokushesha.
Ukuqhathanisa nomlando
E-Kenya ngo-2016, ummeli uWillie Kimani, iklayenti lakhe uJosephat Mwenda nomshayeli uJoseph Muiruri banyamalala ngemva kodaba lwasenkantolo olwaluhlobene namaphoyisa; ofakazi bathi uKimani noMwenda babebonwe esitokisini esiteshini samaphoyisa.
Into efanayo kulezi zimo isidingo esiphuthumayo solwazi oluthembekile ngendawo umuntu akuyo, ukuphepha kwakhe nokufinyelela emndenini noma kummeli. Umehluko mkhulu kakhulu: icala laseKenya lalihlanganisa abantu abathathu ababulawa kamuva, kanti umbiko wamanje uthinta udokotela oyedwa futhi awuqinisekisi ukunyamalala noma ukuhlukunyezwa. Ngo-2022, amaphoyisa amathathu nomazisi wamaphoyisa batholwa benecala lokubulala. Isifundo sicacile: ulwazi olusheshayo nolubhalwe phansi mayelana nokugcinwa esitokisini luyisivikelo okufanele silufune ngaphambi kokuba ukungaqiniseki kuqine kube yinto embi kakhulu.
Ukuhlolwa komthelela
Impendulo esheshayo yamaphoyisa ingabuyisela emndenini ka-Agonza amandla okuqinisekisa ukuphepha kwakhe nokuhlela ukwesekwa ngokushesha. Ingaphinde inike amaphoyisa indlela ecacile yokuphenya izinsolo ezibikiwe, ibe ibonisa ukuthi amalungelo asemthethweni nokuxhumana okuyisisekelo akuzona izinto ezengeziwe ezingakhethwa.
Emasontweni azayo, izinhlangano eziqapha amalungelo zizoba nesivivinyo esicacile: ukuthi indawo, isimo nokufinyelela kwaziswa yini ngendlela engaguquki. Uma impendulo iba umkhuba ophindaphindekayo, eminye imindeni ebhekene nolwazi oluphikisanayo ngokugcinwa esitokisini ingathola okulindelekile okuqinile kwezimpendulo ezifika ngesikhathi.
Izimo ezingase zenzeke
Okungenzeka kakhulu: Uma amaphoyisa enikeza indawo eqinisekisekayo kanye nesimo ezinsukwini ezizayo, umndeni ka-Agonza noma abameleli bakhe bezomthetho bangase bathole ukuxhumana naye ngesikhathi noma yiziphi izinsolo ziqhubeka ngezinqubo ezisemthethweni. Lena yindlela engenzeka kakhulu ngoba isicelo se-THRDC siyakwamukela ukuboshwa okusemthethweni futhi sicela izivikelo eziqondile nezisebenzayo.
Okuhle kakhulu: Uma iziphathimandla zinikeza ulwazi olungaguquki futhi zivumela umndeni noma abameli ukufinyelela okufanele, leli cala lingaba yisibonelo esisebenzayo sokuphatha imibuzo ngesimo sempilo sabagcinwe esitokisini. Lokho kungenza ukuxhumana okubhalwe phansi kube umkhuba ovamile kakhulu emacaleni afanayo ezinyangeni ezilandelayo.
Okubi kakhulu: Uma ukungaqiniseki kuqhubeka, umndeni ka-Agonza ungase uhlale ungakwazi ukuhlela ukuxhumana okufika ngesikhathi noma ukwesekwa ngokomthetho, ngesikhathi ingcindezi emaphoyiseni nakubaqaphi bamalungelo ikhula. Ngaphandle kokuba kuvele umbiko ocacile ngokugcinwa esitokisini, ukwelashwa noma isimo sezomthetho, udaba lwezinsolo zokushaya umuntu nalo lungase lube nzima ukulubheka njengoluphethwe ngendlela esobala.
Okufanele kubhekwe ngokulandelayo
- Ukuthi amaphoyisa ayanikeza yini umbiko ngendawo nesimo sempilo ongagunyazwa umndeni ka-Agonza, abameleli bakhe bezomthetho, isibhedlela noma i-THRDC.
- Ukuthi umndeni wakhe noma ummeli wakhe uyavunyelwa yini ukuxhumana naye noma ukumfinyelela ngendlela ehambisana nomthetho nezeluleko zezokwelapha.
- Ukuthi amaphoyisa ayasichaza yini isinyathelo esithile sezomthetho ngezinsolo zokushaya umuntu: ukuboshwa, ukumangalelwa, ukukhululwa noma esinye isimo esisemthethweni.
Comments
No comments yet.