Okushintshile
Ngokwemibiko ye-The Citizen Tanzania, uNdunankulu uDkt Mwigulu Nchemba unxuse amazwe ase-Afrika ukuba atshale imali ngokushesha ekukhiqizeni imithi nezimpahla zokwelapha zasendaweni. Ekhuluma mhla ziyisi-9 kuMandulo e-IPHCC 2026 e-Arusha, ebihanjelwe abantu abangaphezu kuka-2,700 abavela emazweni angu-27, uthe ukuncika ekungeniseni impahla nasosizweni kwenza imikhiqizo ebalulekile yezempilo ibe sengozini ngesikhathi sobhubhane, izingxabano nokunye ukuphazamiseka kwamaketango okuhlinzeka.
Kungani Lokhu Kubalulekile
Umbono omkhulu awukhona owokuthi yonke imithi ingavele ikhiqizwe eduze. Kungowokuthi uhlelo lwezempilo luqina kakhulu lapho ukuthunyelwa kwempahla okubambezelekile kungagcini ngokushiya amashalofu emitholampilo engenalutho. Lokhu kubalulekile nasezintweni zansuku zonke zempilo enhle: imikhuba yokulala, yokunyakaza, yokudla nokulawula ingcindezi kulula ukuyigcina lapho ukunakekelwa kwezempilo okuyisisekelo kuthembekile ngemuva kwakho.
Umbono wethu (ukuqagela okusekelwe olwazini): ukukhiqiza kwasendaweni kungenzeka kuhlale kuphezulu ohlelweni lwaseTanzania lokuhlela ezempilo ezinyangeni eziyi-6–12 ezizayo, kodwa ukungenisa impahla kuzohlala kubalulekile ngaphandle kokuba utshalomali olushiwo luphenduka amafekthri asebenzayo, ukukhiqiza okuseqophelweni eliphezulu nokulethwa okuthembekile.
Indlela imiphumela engasabalala ngayo
Ukutshalwa kwemali okuqondiswe ezimbonini zemithi zasekhaya kunganikeza abakhiqizi bendawo isizathu sokwandisa umthamo. Uma bekwazi ukukhiqiza izimpahla ezidingekayo futhi ukusatshalaliswa kufinyelela ezikhungweni, imitholampilo ingaba nenye indlela yokuthola impahla ngesikhathi sokuphazamiseka kwamazwe ngamazwe.
Lelo ketango linezindawo ezibuthakathaka. Abakhiqizi basengancika ezintweni zokufaka ezingenisiwe, futhi umthamo wokukhiqiza awusho lutho uma imikhiqizo ingakwazi ukufinyelela ezikhungweni zezempilo. Inzuzo engaba khona ukunciphisa ubungozi bokuphazamiseka kwempahla, hhayi isithembiso sokutholakala okuphelele.
Ukuhlolwa komthelela
- Iziphathimandla zezempilo zibhekene nengcindezi esheshayo yokuguqula ukuzimela kube ngumthamo osebenzayo, ngoba imithi nemishini engenisiwe kungaphazamiseka ngaphandle kwamandla azo.
- Abakhiqizi bendawo bangathola isikhundla esiqinile ezinyangeni eziyi-6–12 uma utshalomali lukahulumeni nolwabalingani bentuthuko luphenduka ukwesekwa kokukhiqiza kwangempela.
- Izikhungo zokunakekelwa kwezempilo okuyisisekelo zingazuza esikhathini eside ngomunye umthombo wemikhiqizo ebalulekile, nakuba izinga lenkonzo nokusatshalaliswa kusazohlala kunquma.
Izimo ezingase zenzeke
Okungenzeka kakhulu: Uma isicelo sengqungquthela siletha ukuhlelwa nokunakwa kokutshalwa kwemali kodwa kungabi nokwakhiwa okusheshayo kwamandla okukhiqiza, umthamo wasekhaya wokukhiqiza imithi uzohlala uvelele ezinyangeni eziyi-6–12 ezizayo kuyilapho izikhungo ziqhubeka zincike kakhulu ezinhlelweni ezikhona zokungenisa impahla. Izimpawu zihlanganisa izibopho zokutshala imali, izinhlelo zokwandisa kanye nezinhlelo zomkhakha wezempilo ezixhumanisa ukukhiqiza kwasendaweni nokufinyelela emikhiqizweni ebalulekile.
Okuhle kakhulu: Uma utshalomali luphenduka umthamo osebenzisekayo wokukhiqiza nowokusatshalaliswa, imithi nezimpahla ezenziwe endaweni kungafinyelela ezikhungweni njengomthombo owengeziwe. Ngesikhathi sokuphazamiseka komhlaba wonke okwenzeka kamuva, lokho kungasiza ukugcina ukufinyelela futhi kuthuthukise isikhundla sabakhiqizi basekhaya ekuxoxisaneni uma kuqhathaniswa nezindlela ezincike ekungeniseni kuphela. Imigqa emisha yokukhiqiza ehlinzeka izikhungo ingasekela le ndlela.
Okubi kakhulu: Ngaphandle kokuba utshalomali ludale umthamo ohlala isikhathi eside ngaphambi kokunye ukuphazamiseka okukhulu, imikhiqizo engenisiwe ingaqhubeka ibusa futhi izikhungo zingabhekana nengcindezi efanayo yokufinyelela echazwe uDkt Nchemba. Ukungabi khona kotshalomali olubambekayo noma kokufinyelela kwemikhiqizo yasekhaya emitholampilo kungakhomba kuleyo ndlela.
Okufanele kubhekwe ngokulandelayo
Bheka izinhlelo ezixhaswe ngemali, izibopho zokuthenga noma ukwandiswa komthamo osebenzayo wezimboni zemithi zendawo ezinyangeni eziyi-6–12 ezizayo. Esikhathini eside, ukuhlolwa okubalulekile kulula: ukuthi izikhungo zezempilo ziyaqala yini ukuthola imithi ebalulekile noma izimpahla ezikhiqizwe endaweni, nokuthi lowo mthamo wendawo uyasiza yini ukugcina imikhiqizo itholakala lapho izindlela zokungenisa ziphazamiseka.
Comments
No comments yet.