Moto wa Mlima Kilimanjaro Wadhibitiwa kwa Zaidi ya 90% Siku ya Tatu

Kilichobadilika

Kwa mujibu wa ripoti ya The Citizen Tanzania, moto ulioanza karibu saa 3:30 alasiri tarehe 3 Septemba karibu na Kikerelwa, kwenye mpaka wa Hifadhi ya Taifa ya Kilimanjaro na Wilaya ya Rombo, ulikuwa umedhibitiwa kwa zaidi ya 90% kufikia tarehe 5 Septemba. Waziri wa Maliasili na Utalii Dkt Ashatu Kijaji alisema Tanapa, TFS, Kikosi cha Zimamoto na Uokoaji, kampuni za utalii na wakaaji wa maeneo ya jirani walihusika, huku helikopta zikisaidia vikosi vilivyokuwa kwenye miinuko ya juu; hakuna majeruhi walioripotiwa na utalii uliendelea kama kawaida.

Kazi iliyobaki bado ni ngumu: kuna miali inayowaka na visiki vya miti vinavyoendelea kuteketea katika mabonde. Dkt Kijaji alisema mamlaka zilikusudia kufikisha udhibiti wa moto hadi 99% kabla ya mwisho wa tarehe 5 Septemba, huku serikali ikianza ununuzi wa helikopta maalumu ya Tanapa.

Kwa nini hili ni muhimu

Safari ya mlimani si kuweka nafasi tu. Kuna waongozaji, njia, kazi za wenyeji na nafasi ya kupita katika eneo ambalo bado ni salama kufikika. Kwa sasa, ripoti hiyo inaonyesha mfuatano huo bado unaendelea. Lakini “umedhibitiwa kwa zaidi ya 90%” ni hatua kubwa, si mwisho wa kazi.

Mtazamo wetu (makisio yaliyoelekezwa na taarifa): iwapo vikosi vitazima haraka maeneo yaliyosalia yenye joto, wageni na waongozaji wanaweza kuona usumbufu mdogo wa moja kwa moja, huku ununuzi wa helikopta unaopangwa na Tanapa ukielekeza mwitikio wa misimu ijayo ya kiangazi kwenye utambuzi wa mapema. Iwapo visiki vya mabondeni vitawaka tena au moto ukaenea upya, maamuzi kuhusu ufikivu yanaweza kubadilika haraka, na kuathiri biashara pamoja na jamii zinazotegemea utalii wa mlimani.

Mara ya mwisho hali hii ilipotokea

The Guardian iliripoti moto wa Kilimanjaro mwezi Oktoba 2020 uliowahusisha wazima moto na washiriki wa eneo hilo katika mazingira hayo hayo yaliyolindwa na yenye miinuko ya juu. Moto huo ulikuwa katika eneo la Whona, si Kikerelwa, na mwitikio wa sasa una msaada wa helikopta pamoja na udhibiti wa zaidi ya 90% siku ya tatu; ushahidi wa mwitikio wa angani unaolingana na huo haupatikani kwa mwaka 2020.

Moto wa awali uliripotiwa kuwaka kwa wiki moja katika eneo la kilomita za mraba 95. Hilo ndilo onyo la muhimu: kasi ina maana kwenye mlima mkavu, ambako upepo na ardhi yenyewe vinaweza kugeuza eneo dogo la moto lililosalia kuwa tatizo kubwa zaidi la kiutendaji.

Jinsi athari zinavyoweza kuenea

Iwapo udhibiti utaendelea na ufikivu utabaki wazi, kampuni za utalii na waongozaji wanaweza kuendelea na safari zilizopangwa. Hilo linaunga mkono huduma za jirani zinazohusiana na utalii, kuanzia watu wanaoshiriki katika mwitikio hadi wale ambao kazi yao inategemea wageni kuendelea kuwasili.

Mfuatano huo unaweza kukatika iwapo maeneo yenye joto yataenea, upepo ukabadilika kwa njia isiyofaa, au tathmini ya baadaye ya uharibifu ikasababisha vizuizi vya njia. Swali kuu la kivitendo si tena iwapo utalii unaendelea leo, bali iwapo kuzima moto wote kutaruhusu shughuli hizo ziendelee bila kukatizwa.

Tathmini ya athari

Kampuni za utalii na waongozaji zinaweza kuendelea na kazi zao kwa sasa, lakini shughuli zao bado ziko hatarini hadi moto uzimwe kabisa na maamuzi yote kuhusu ufikivu yatolewe.

Tanapa inakabiliwa na kazi ya muda mrefu zaidi: kuzima moto, kutathmini chanzo chake na uharibifu, kisha kutumia tukio hili kuimarisha uwezo wa kukabiliana na moto wakati wa kiangazi. Helikopta maalumu inaweza kuboresha utambuzi wa mapema na mwitikio wa angani iwapo ununuzi utaendelea.

Jamii za jirani zina matokeo mchanganyiko. Jukumu lao katika kupambana na moto linaonyesha jinsi usalama wa eneo na riziki zinavyofungamana kwa karibu na udhibiti wa moto, huku utalii unaoendelea ukihifadhi shughuli ambazo moto kuenea tena au vizuizi vinaweza kukatiza.

Hali zinazowezekana

Inayowezekana zaidi: Iwapo udhibiti wa sasa utadumu, vikosi vitazima miali iliyobaki na visiki vya mabondeni ndani ya siku chache, kisha mamlaka zitaanza tathmini ya chanzo na uharibifu huku utalii ukiendelea. Hii ndiyo hali ya msingi kwa sababu moto uliripotiwa kuwa tayari umedhibitiwa kwa zaidi ya 90% na mabadiliko ya upepo yalikuwa yakisaidia. Kuzimwa kabisa, safari kuendelea na tathmini kuanza kungeimarisha hali hii; maeneo mapya ya moto au vizuizi vingebadilisha mwelekeo huo.

Matokeo bora: Iwapo msaada wa helikopta, vikosi vya ardhini na upepo unaofaa vitazuia maeneo yaliyosalia yasienee, udhibiti utafikia lengo la waziri la 99% na baadaye moto uzimwe kabisa bila usumbufu mkubwa wa ufikivu. Waongozaji, waendeshaji na biashara za jirani zinazohusiana na utalii zinaweza kuendeleza shughuli za msimu wa kiangazi, huku Tanapa ikipata hoja imara zaidi ya kuwa na uwezo wa kudumu wa kutumia helikopta. Uthibitisho wa udhibiti wa 99%, kisha kuzimwa kabisa bila maeneo mapya yaliyoathirika, ungeunga mkono mwelekeo huu.

Matokeo mabaya: Iwapo uoto mkavu, mabadiliko ya upepo au visiki vinavyowaka vitashinda mstari wa sasa wa udhibiti, mamlaka zinaweza kuhitaji kuelekeza rasilimali zaidi za uhifadhi na dharura na kupunguza ufikivu katika maeneo yaliyoathirika. Hilo lingekatiza uongozaji wa wageni na kazi za jirani zinazohusiana na utalii. Moto wa 2020 unaonyesha ukubwa unaowezekana wa kuenea kwa muda mrefu, ingawa eneo na hali tofauti za mwitikio zinamaanisha hauamui matokeo haya. Maeneo mapya yanayowaka, kuongezwa kwa vikosi au mabadiliko ya njia yangeashiria mwelekeo huu.

Mambo ya kufuatilia baadaye

• Tanapa au wizara kuthibitisha kwamba miali inayowaka na maeneo yenye joto katika mabonde yamezimwa kwa 100%.
• Wizara kuanza tathmini yake baada ya moto kuhusu chanzo na uharibifu wa mazingira.
• Tanapa kutangaza iwapo njia na shughuli za utalii zitaendelea kuwa wazi au zitabadilika.
• Hatua za ununuzi wa helikopta kuelekea Tanapa kupata ndege au kuiweka katika matumizi.