Omuliro ku lusozi Kilimanjaro guziyiziddwa okusaasaana ku bitundu ebisukka mu 90% ku lunaku olwokusatu

Ebipya ku muliro

Okusinziira ku mawulire ga The Citizen Tanzania, omuliro gwatandika nga Ssebutemba 3 ku ssaawa nga 3:30 ez’olweggulo okumpi ne Kikerelwa. Ekifo kino kiri ku nsalo ya Ppaaka ya Kilimanjaro ne disitulikiti y’e Rombo. We gwatuukira nga Ssebutemba 5, abazikiza baali baguziyizza okusaasaana ku bitundu ebisukka mu 90%.

Minisita w’Ebyobugagga eby’omu Nsi n’Obulambuzi, Dr Ashatu Kijaji, yagamba nti Tanapa, TFS, ekitongole ekizikiza omuliro n’okutaasa abantu, kkampuni z’obulambuzi n’abatuuze ab’omu bitundu ebiriraanyeewo be baali baguzikiza. Ennyonyi za nnamunkanga zaali ziyamba abakozi abaali waggulu ku lusozi. Yategeeza nti tewaali muntu yenna eyali aloopeddwa okufa oba okulumizibwa, era ng’obulambuzi bwali bugenda mu maaso nga bulijjo.

Omulimu ogusigadde mukalubo. Ennimi z’omuliro n’ebikonge bikyayaka mu biwonvu.

Dr Kijaji yagamba nti abakulira omulimu baali bagenderera okuziyiza omuliro okusaasaana okutuuka ku 99% ng’olunaku lwa Ssebutemba 5 terunnaggwaako. Gavumenti era yatandise emitendera gy’okugulira Tanapa nnamunkanga yaayo.

Lwaki kino kikulu

Olugendo lw’okulambula olusozi terukoma ku kwewandiisa n’okutereka ekifo. Lwetaaga abalambuzi abakulembera abagenyi, amakubo ag’okuyitamu n’emirimu gy’abantu b’omu kitundu. Era abagenyi balina okusobola okutambula ku lusozi awatali kutya nti okuyingirayo kwa kabi.

Amawulire galaga nti bino byonna bikyasoboka mu kiseera kino. Okuziyiza omuliro okusaasaana ku bitundu ebisukka mu 90% ddaala ddene, naye omuliro tegunnazikira ddala.

Mu kuteebereza kwaffe okwesigama ku biriwo, abazikiza bwe banaamalawo amangu ebifo ebikyayaka, abagenyi n’ababakulembera bayinza obutafuna kutataaganyizibwa kwa maanyi. Enteekateeka ya Tanapa ey’okugula nnamunkanga era eyinza okusobozesa okuzuula omuliro n’okutandika okugulwanyisa nga bukyali mu biseera by’ekyeya ebiddako.

Naye ebikonge ebiri mu biwonvu bwe binaaddamu okukwata omuliro, oba omuliro ne guddamu okusaasaana, ebiragiro ebikwata ku kuyingira mu ppaaka biyinza okukyuka amangu. Ekyo kiyinza okukosa bizinensi n’abantu abeesigamye ku bulambuzi bw’olusozi.

Omuliro ogw’emabega

The Guardian yalaga nti omuliro ogwakwata Kilimanjaro mu Okitobba 2020 gwalwanyisibwa abazikiza omuliro n’abantu b’omu kitundu. Nabo baakolera mu kitundu ekikuumibwa, waggulu ku lusozi.

Omuliro ogwo gwali Whona. Guno guli Kikerelwa. Ku mulundi guno, abazikiza bayambibwako nnamunkanga, era ku lunaku olwokusatu omuliro gwali guziyiziddwa okusaasaana ku bitundu ebisukka mu 90%. Tewali bujulizi bwe bumu obuliwo obulaga obuyambi bw’ennyonyi mu kuzikiza omuliro gwa 2020.

Omuliro ogw’emabega gwamala wiiki nga gwaka era ne gubuna kiromita eza kyebiriga 95, okusinziira ku byaloopebwa.

Ekyo kiraga obukulu bw’okwanguwa. Ku lusozi olukalu, empewo n’engeri ensi gye yeekutte biyinza okusobozesa omuliro ogusigadde okugaziwa ennyo, ne kyongera okukaluubiriza abazikiza.

Engeri ebiva mu muliro gye biyinza okukosa emirimu emirala

Omuliro bwe gunaasigala nga guziyiziddwa okusaasaana era n’amakubo ne gasigala nga maggule, kkampuni z’obulambuzi n’abakulembera abagenyi basobola okugenda mu maaso n’ennambula ezitegekeddwa.

Kino era kiyamba emirimu emirala egyesigamye ku bulambuzi mu bitundu ebiriraanyeewo. Kigasa abantu abeenyigira mu kuzikiza omuliro n’abo emirimu gyabwe gye gyetaagisa abagenyi okusigala nga bajja.

Naye emirimu gino giyinza okutataaganyizibwa singa omuliro gusaasaana okuva mu bifo ebikyayaka, oba empewo ne zikyuka ne ziguyamba okusaasaana. Okukebera ebyayonooneka oluvannyuma nakwo kuyinza okuviirako okukugira okuyita mu makubo agamu.

Ekibuuzo ekikulu kati kiri ku kumalirawo ddala omuliro obulambuzi busobole okugenda mu maaso awatali kutaataaganyizibwa. Okumanya nti obulambuzi bukyakolebwa leero kyokka tekimala.

Ebiyinza okuvaamu

Kkampuni z’obulambuzi n’abakulembera abagenyi basobola okweyongera okukola mu kiseera kino. Kyokka emirimu gyabwe gikyayinza okukosebwa okutuusa ng’omuliro guzikidde ddala era ng’ebikwata ku kuyingira mu ppaaka bisaliddwawo.

Tanapa esigazza omulimu ogugenda okutwala ebbanga. Erina okuzikiza omuliro, okuzuula ekyaguvaako n’okukebera ebyayonooneka. Oluvannyuma erina okukozesa by’eyize ku muliro guno okwongera obusobozi bwayo mu biseera by’ekyeya.

Emitendera gy’okugula nnamunkanga bwe gineegenda mu maaso, Tanapa okuba n’eyaayo kiyinza okugiyamba okuzuula omuliro nga bukyali n’okukozesa ennyonyi mu kugulwanyisa.

Ku batuuze ab’omu bitundu ebiriraanyeewo, waliwo ekirungi n’obweraliikirivu. Okwenyigira kwabwe mu kuzikiza omuliro kulaga engeri obukuumi bwabwe n’emirimu egibayimirizaawo gye byesigamye ku kugulemesa okusaasaana. Obulambuzi obugenda mu maaso buyamba emirimu okusigala nga gikolebwa. Naye omuliro okuddamu okusaasaana oba okukugira abayingirayo biyinza okugitataaganya.

Ebiyinza okuddako

Ekisinga okusuubirwa: Singa omuliro gusigala nga guziyiziddwa okusaasaana, abazikiza bayinza okumala ennimi z’omuliro n’ebikonge ebiri mu biwonvu mu nnaku ntono. Oluvannyuma ab’obuyinza bayinza okutandika okuzuula ekyaguvaako n’okukebera ebyayonooneka, ng’obulambuzi bugenda mu maaso.

Kino kye tusinga okusuubira kubanga byali bitegeezeddwa nti omuliro guziyiziddwa okusaasaana ku bitundu ebisukka mu 90%. N’empewo ezaali zikyuka zaali ziyamba abazikiza.

Omuliro okuzikira ddala, ennambula okweyongera okusimbula n’okutandika okukebera ebyaliwo byandinywezezza okusuubira kuno. Omuliro okukwata ebifo ebipya oba okukugira okuyingira byandikulaze nti ebintu bigenze mu ngeri ndala.

Ebintu bwe bigenda obulungi ennyo: Obuyambi bwa nnamunkanga, abazikiza ab’oku ttaka n’empewo eziyamba bwe biremesa omuliro ogusigadde okusaasaana, okuguziyiza kutuuka ku 99% minisita gye yalambika. Oluvannyuma omuliro gufugibwa ddala awatali kukugira nnyo kuyingira mu ppaaka.

Abakulembera abagenyi, kkampuni ezitegeka ennambula ne bizinensi eziriraanyeewo ezesigamye ku bulambuzi bayinza okweyongera okukola mu kiseera ky’ekyeya. Mu kiseera kye kimu, Tanapa eyinza okufuna obujulizi obusingawo obuwagira okuba n’obusobozi obw’enkalakkalira obw’okukozesa ennyonyi.

Okukakasa nti omuliro guziyiziddwa okusaasaana ku 99%, ne gulyoka guzikira ddala nga tegukutte bifo bipya, kyandiwagidde okusuubira kuno.

Ebintu bwe byonooneka: Omuddo n’ebimera ebikalu, empewo okukyuka oba ebikonge ebikyayaka bwe bisobozesa omuliro okusukka we guziyiziddwa, ab’obuyinza bayinza okwetaaga okwongera okugussaako abakozi n’ebikozesebwa eby’okukuuma obutonde n’okudduukirira. Era bayinza okukugira okuyingira mu bitundu ebikosebwa.

Ekyo kyanditaataaganyizza emirimu gy’okukulembera abagenyi n’emirimu emirala egy’obulambuzi mu bitundu ebiriraanyeewo.

Omuliro gwa 2020 gulaga obunene bw’ekitundu omuliro gwe guyinza okubuna singa gumala ebbanga nga gusaasaana. Kyokka ekifo n’engeri omuliro gye gulwanyisibwamu bya njawulo. N’olwekyo, ebyaliwo mu 2020 tebitegeeza nti bye binaabaawo kati.

Ebifo ebipya okukwata omuliro, okwongera okusindika abazikiza n’ebikozesebwa, oba okukyusa amakubo agakozesebwa byandiraze nti ebintu byolekedde okukaluubirira.

Ebigenda okugobererwa

• Tanapa oba minisitule okukakasa nti ennimi z’omuliro n’ebifo ebikyayaka mu biwonvu bizikiziddwa 100%.
• Minisitule okutandika okuzuula ekyavaako omuliro n’okukebera ebyayonooneka mu butonde bw’ensi oluvannyuma lwagwo.
• Tanapa okutegeeza oba amakubo gasigala nga maggule n’obulambuzi ne bugenda mu maaso, oba nga waliwo ebikyusiddwa.
• Emitendera gy’okugula nnamunkanga okuva mu nteekateeka okutuuka Tanapa lw’eneefuna ennyonyi oba lw’eneetandika okugikozesa.